Podziemne trasy turystyczne

 Anna Bilska 2003-11-26

Z dr inż. Tadeuszem MIKOSIEM z Katedry Geomechaniki, Budownictwa i Geotechniki Wydziału Górniczego Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie i doc. dr hab. Markiem LORENCEM z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu, Prezesem Polskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Podziemnych HADES-Polska, rozmawia Anna Bilska

– Problematyką zabezpieczania podziemnych obiektów zabytkowych, zainicjowaną przez profesorów Feliksa Zalewskiego i Zbigniewa Strzeleckiego - Wydział Górniczy AGH zajmuje się od ponad pięćdziesięciu lat. W tym czasie zabezpieczono wiele historycznych kopalń, jaskiń, zabytkowych piwnic, składów kupieckich oraz zaadaptowano je na atrakcyjne trasy podziemne, sanatoria i obiekty dydaktyczne.

Tadeusz Mikoś: – Stare historyczne wyrobiska górnicze w postaci komór, chodników i składów oraz kilkusetletnie zabytkowe kopalnie-muzea, groty i jaskinie cieszą się na całym świecie wielkim zainteresowaniem zwiedzających. Trend ten obserwuje się również w naszym kraju, gdzie łączna długość podziemnych tras turystycznych przekroczyła dawno 25 km w ponad 30 dostępnych obiektach (korytarz średniowiecznej kopalni złota w Złotym Stoku, wyrobisko zabytkowej kopalni kredy w Chełmie, podziemne kondygnacje twierdzy w Kłodzku, Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, podziemne trasy turystyczne w Krakowie, Warszawie, Rzeszowie, kopalnie soli etc).
Kontynuując ponad pięćdziesięcioletnią tradycję naszego Wydziału, otworzyliśmy w Katedrze kierunek o specjalności: geotechnika w rewaloryzacji zabytków.

– Jest pan osobą urzeczoną podziemiami. Ale czy taka fascynacja podziemnymi obiektami i świadomość konieczności ich ochrony jest powszechna wśród naukowców, polityków, ekonomistów i tak zwanej szerokiej publiczności?

T.M.: – Takich osób na Wydziale Górniczym AGH i w całym polskim środowisku naukowym jest więcej. Ale o powszechnej świadomości społecznej trudno mówić. Nie do rzadkości należały na przykład pomysły, by zabytkowe kupieckie piwnice wielu miast wyburzyć i na ich miejscu zbudować parkingi i garaże. Obecna restrukturyzacja górnictwa sprowadza się w praktyce tylko do likwidacji nierentownych zakładów oraz niezbędnych zabezpieczeń po zakończonej eksploatacji surowców.
Dlatego środowisko specjalistów, zajmujących się problemami zabytków podziemnych, rozproszonych w różnych dziedzinach gospodarki i nauki od szeregu lat czyniło wysiłki w kierunku integracji. Takim krokiem w tym kierunku była pierwsza (ale nie ostatnia) Konferencja Naukowo-Techniczna pt.: „Zabezpieczanie i Rewitalizacja Podziemnych Obiektów Zabytkowych” (we wrześniu 2001 r). Nieprzypadkowo spotkanie to zorganizowane zostało zarówno w AGH w Krakowie, jak i w Kopalni Soli w Bochni. Chcieliśmy w ten sposób zwrócić uwagę na wzajemną więź między teorią i praktyką zabezpieczania i adaptowania infrastruktury górniczej do rozwoju turystyki, rekreacji, balneologii czy dydaktyki.

- Jednym ze współorganizatorów krakowskiego spotkania było Polskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Podziemnych “HADES-Polska”, zrzeszające kilkudziesięciu specjalistów zajmujących się szeroko pojętą ochroną zabytków podziemnych.

Marek Lorenc: - HADES-Polska, zarejestrowane we Wrocławiu w 1997 roku ma związek z międzynarodowym stowarzyszeniem HADES, powołanym do życia w 1994 we Francji.
Nazwa HADES wzięła się od inicjałów francuskich słów: Historie-Architecture-Découverte-Etude-Sauvegard (Historia-Architektura-Odkrycie-Badanie-Ochrona). Twórcą tej organizacji jest dr Jacek Rewerski, Polak mieszkający we Francji, który podczas rekonesansowej wizyty w naszym kraju w 1993 wystąpił z propozycją utworzenia podobnego towarzystwa także w Polsce. Hades-Polska ma służyć pomocą wszystkim właścicielom i użytkownikom wszelkiego rodzaju obiektów podziemnych. Oferta obejmuje eksplorację i inwentaryzację wszelkich podziemnych przestrzeni, ich zabezpieczanie i konserwację, projektowanie podziemnych tras turystycznych wraz z obsługą prawną, opracowywanie kompleksowej dokumentacji naukowej i technicznej z wykorzystaniem wyników badań naukowych i ekspertyz.

- HADES-Polska prowadzi też działalność popularnonaukową i edukacyjną, propagującą m. in. piękno obiektów mieszkalnych, użytkowych i sakralnych, które od najdawniejszych czasów ludzie tworzyli w skałach. Temu właśnie celowi służyła m. in. wystawa pt. „Zabytki Architektury Skalnej i Podziemnej”, na której eksponowano kolorowe fotogramy, wykonane we Francji, Hiszpanii, Włoszech, Turcji, Tunezji, Jordanii, Etiopii, Chinach i w Birmie, przedstawiające m. in. mieszkania wykute w skałach lub wydrążone w ziemi, nie tylko dawne, ale też aktualnie użytkowane.

M.L.: - Zamierzeniem organizatorów wystawy była nie tylko prezentacja piękna zagranicznych obiektów budownictwa podziemnego. Chodziło również o sprowokowanie odbiorców do wzbogacenia eksponowanej kolekcji, podczas jej wędrówki po Polsce, o podobnej treści fotogramy nie mniej interesujących, naszych własnych, polskich zabytków. Na ten apel, jako pierwsza - i jedyna - odpowiedziała Trasa Turystyczna Sp. z o.o. Kopalni Soli "Wieliczka", która ofiarowała kilka fotogramów z terenu kopalni. W czerwcu 2001 r. wystawa została zaprezentowana w siedzibie UNESCO w Paryżu.

- Prowadzone przez pana wieloletnie badania terenowe pozwoliły na zebranie potężnej dokumentacji fotograficznej, stanowiącej równie potężny zbiór informacji, zarówno faktograficznej, jak też historycznej.
W ochronie dziedzictwa kulturowego zabytkowych obiektów podziemnych Wydział Górniczy AGH współpracuje nie tylko z polskim środowiskiem naukowców i praktyków, ale dziedzina ta jest również przedmiotem współpracy międzynarodowej.

T.M.: – Na mocy podpisanej 2 lipca 1997 roku w Jeseniku umowy ramowej o utworzeniu czesko - polskiego Euroregionu o nazwie "Pradziad" (nazwa pochodzi od najwyższego w okolicy szczytu górskiego) realizujemy wspólnie z czeskimi specjalistami projekt ochrony i zabezpieczania podziemnych zabytków kultury, techniki i przyrody.
Ściśle współpracując z Polskim Towarzystwem Ochrony Zabytków Podziemnych “HADES-Polska” mamy tym samym bardzo dobre kontakty z międzynarodowym stowarzyszeniem HADES, utworzonym we Francji przez dr Rewerskiego w 1994 roku.

Mamy również nadzieję na zatwierdzenie zgłoszonego do VI Ramowego Programu Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji projektu, który chcemy realizować we współpracy z Austrią, Francją, Hiszpanią, Czechami i Słowacją.
Jesteśmy przekonani, że w najbliższym czasie ochrona dziedzictwa kulturowego zabytkowych obiektów podziemnych „starej Europy” stanie się przedmiotem znacznie szerszej międzynarodowej współpracy naukowej.

M.L.: - Tym bardziej, iż liczba unikalnych, ale z różnych względów (głównie finansowych) nieprzystosowanych jeszcze do zwiedzania, polskich podziemi nie jest wcale taka mała. Ich udostępnienie w znaczny sposób mogłoby wzbogacić naszą ofertę turystyczną, co nie pozostaje bez znaczenia na drodze postępującego otwarcia Polski dla coraz większej liczby gości ze Zjednoczonej Europy.

Dziękuję za rozmowę.