{"id":992105,"date":"2026-11-17T19:35:00","date_gmt":"2026-11-17T19:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/?p=992105"},"modified":"2026-11-17T21:16:43","modified_gmt":"2026-11-17T21:16:43","slug":"kolorowe-jeziorka-wiesciszowice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/2026\/11\/17\/kolorowe-jeziorka-wiesciszowice\/","title":{"rendered":"Kolorowe Jeziorka i piryt z Wie\u015bciszowic"},"content":{"rendered":"<p>Nad wsi\u0105 Wie\u015bciszowice, w Rudawach Janowickich, le\u017cy kilka dawnych wyrobisk wype\u0142nionych wod\u0105. Tury\u015bci nazywaj\u0105 je Kolorowymi Jeziorkami, bo ka\u017cde ma inn\u0105 barw\u0119: fioletow\u0105, bia\u0142\u0105, \u017c\u00f3\u0142t\u0105, a najmniejsze zmienia kolor po deszczu. Za t\u0105 palet\u0105 stoi jedno i to samo: permskie ska\u0142y wulkaniczne przetykane siarczkami \u017celaza, sto lat eksploatacji i chemia wody, kt\u00f3ra do dzi\u015b domyka rachunek za dawne g\u00f3rnictwo <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a><a href=\"#ref-2\">[2]<\/a>.<\/p>\n\n<div class=\"sn-summary-box\">\n<h2>W skr\u00f3cie<\/h2>\n<ul>\n<li>Kolorowe Jeziorka to nie jeziora naturalne, lecz zatopione wyrobiska po eksploatacji ryolitu, ska\u0142y wulkanicznej z permu <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/li>\n<li>Barwy wody wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z \u0142upkami pirytono\u015bnymi: utleniaj\u0105cy si\u0119 piryt zakwasza wod\u0119 i wzbogaca j\u0105 w jony \u017celaza oraz glinu <a href=\"#ref-2\">[2]<\/a>.<\/li>\n<li>Piryt, markasyt i pirotyn z Wie\u015bciszowic opisujemy szerzej w tek\u015bcie o krzesiwie, ale zbieranie okaz\u00f3w ogranicza prawo <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a><a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>.<\/li>\n<li>Ryolit z tych kamienio\u0142om\u00f3w zu\u017cywano lokalnie jako kamie\u0144 drogowy i budowlany; wydobycie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 w XX wieku <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/li>\n<li>W okolicy jest te\u017c piryt arsenowy: w Czarnowie i Radzimowicach towarzyszy mu arsen, a w Kowarach pozostawa\u0142y minera\u0142y uranu. Nie ka\u017cdy siarczek nadaje si\u0119 do kolekcji <a href=\"#ref-7\">[7]<\/a><a href=\"#ref-8\">[8]<\/a>.<\/li>\n<li>Lu\u017ane okruchy mo\u017cna legalnie podnie\u015b\u0107 z powierzchni, ale tylko za zgod\u0105 w\u0142a\u015bciciela gruntu i tylko poza terenami chronionymi; wydobycie wymaga koncesji <a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n<nav class=\"sn-toc-box\">\n<h2>Spis tre\u015bci<\/h2>\n<ol>\n<li><a href=\"#gdzie\">Cztery jeziorka po czterech wyrobiskach<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#wulkan\">Wulkan w Rudawach: ryolit i \u0142upki z pirytem<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#kolory\">Sk\u0105d kolory wody<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#kamieniolomy\">Kamienio\u0142omy, kt\u00f3re zosta\u0142y jeziorkami<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#okolica\">Siarczki \u017celaza w okolicy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#prawo\">Co wolno zebra\u0107<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#czego-nie-wiemy\">Czego nie wiemy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"#faq\">Najcz\u0119stsze pytania<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/nav>\n\n<h2 id=\"gdzie\">Cztery jeziorka po czterech wyrobiskach<\/h2>\n\n<p>Kolorowe Jeziorka le\u017c\u0105 na p\u00f3\u0142nocnych stokach Rudaw Janowickich, powy\u017cej wsi Wie\u015bciszowice w powiecie kamiennog\u00f3rskim. Najbardziej znane jest Fioletowe, obok le\u017c\u0105 Bia\u0142e i \u017b\u00f3\u0142te, a ni\u017cej Ma\u0142e. Ka\u017cde z nich to zapadlisko po wydobyciu ska\u0142y, w kt\u00f3rym zebra\u0142a si\u0119 woda gruntowa i opadowa <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Teren przecinaj\u0105 \u015bcie\u017cki Rudawskiego Parku Krajobrazowego. Samo patrzenie niczego nie kosztuje, a widok na fioletow\u0105 tafl\u0119 z bocianim gniazdem na ryolitowej grz\u0119dzie nale\u017cy do najcz\u0119\u015bciej fotografowanych w tych g\u00f3rach <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1-1024x768.jpg\" alt=\"B\u0142\u0119kitne Jeziorko o turkusowozielonej wodzie w\u015br\u00f3d lasu, na pierwszym planie piaszczysty brzeg i pochylona brzoza\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-992196\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-blekitne-jeziorko-2026-06-22-1.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">B\u0142\u0119kitne Jeziorko (Szmaragdowe) wype\u0142nia wyrobisko dawnej kopalni pirytu w Wie\u015bciszowicach. Fot. Olgierd Rudak, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 4.0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kolorowe_jeziorka_-_B%C5%82%C4%99kitne_Jeziorko_(2026-06-22)_1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<h2 id=\"wulkan\">Wulkan w Rudawach: ryolit i \u0142upki z pirytem<\/h2>\n\n<p>Ska\u0142\u0119, kt\u00f3r\u0105 tu wydobywano, nazywaj\u0105 geolodzy ryolitem. To wylewna ska\u0142a kwasowa, wiskozynowy odpowiednik granitu: ta sama rodzina chemiczna, ale zastyg\u0142a na powierzchni po erupcji. W permie, ponad dwie\u015bcie milion\u00f3w lat temu, obszar dzisiejszych Karkonoszy i Rudaw Janowickich prze\u017cywa\u0142 intensywny wulkanizm i ryolitowe lawy oraz popio\u0142y zalega\u0142y grubymi pok\u0142adami <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a><a href=\"#ref-2\">[2]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Mi\u0119dzy lawami i w ich obr\u0119bie osadza\u0142y si\u0119 te\u017c drobnoziarniste \u0142upki, miejscami mocno przesycone siarczkami \u017celaza: pirytem, markasytem i pirotynem. Od nich zale\u017c\u0105 kolory wody. W kartach geologicznych region Wie\u015bciszowic opisywany jest jako historyczne z\u0142o\u017ce \u0142upk\u00f3w pirytono\u015bnych <a href=\"#ref-2\">[2]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Dla poszukiwaczy krzesiwa to wa\u017cne miejsce: piryt drobnoziarnisty, zwi\u0119z\u0142y, nale\u017cy do najlepszych \u017ar\u00f3de\u0142 iskry. O tym, kt\u00f3ry siarczek wybra\u0107 i dlaczego, piszemy w osobnym tek\u015bcie <a href=\"#ref-5\">[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"588\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416-1024x588.jpg\" alt=\"Okaz porfiru ryolitowego o czerwonawej, drobnoziarnistej masie skalnej z jasnymi fenokryszta\u0142ami kwarcu i skalenia\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-992200\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416-1024x588.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416-300x172.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416-768x441.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416-1536x882.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rhyolite-porphyry-geodil-number-416.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ryolit powstaje, gdy lepka, bogata w krzemionk\u0119 lawa zastyga na powierzchni. Fot. Mike Davis, <a href=\"http:\/\/creativecommons.org\/publicdomain\/zero\/1.0\/deed.en\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rhyolite_porphyry_(GeoDIL_number_-_416).jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-1\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<h2 id=\"kolory\">Sk\u0105d kolory wody<\/h2>\n\n<p>Mechanizm jest znany z ca\u0142ego \u015bwiata pod nazw\u0105 kwa\u015bnego odwadniania kopal\u0144. Piryt w kontakcie z powietrzem i wod\u0105 utlenia si\u0119, a produktem ubocznym jest kwas siarkowy. Zakwaszona woda rozpuszcza nast\u0119pnie metale ze ska\u0142, g\u0142\u00f3wnie \u017celazo i glin, i niesie je w roztworze <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Barwa zale\u017cy od tego, kt\u00f3re pierwiastki dominuj\u0105 i w jakiej formie. \u017belazo na trzecim stopniu utlenienia daje \u017c\u00f3\u0142cie i rdzawe br\u0105zy, a zawiesiny bardzo drobnych cz\u0105stek rozpraszaj\u0105 \u015bwiat\u0142o tak, \u017ce woda wydaje si\u0119 mlecznobia\u0142a lub fioletowa. Zwi\u0105zki glinu odbarwiaj\u0105 z kolei lustra wody w wybranych wyrobiskach <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>. Kt\u00f3ry dok\u0142adnie mechanizm odpowiada za kt\u00f3r\u0105 barw\u0119 w kt\u00f3rym jeziorku, publikacje opisuj\u0105 r\u00f3\u017cnie i jest to najlepszy kandydat na przysz\u0142e badania, nie na gotow\u0105 odpowied\u017a.<\/p>\n\n<p>Woda w jeziorkach jest przez to kwa\u015bna i nie nadaje si\u0119 do picia ani do k\u0105pieli, cho\u0107 nie jest te\u017c gigantycznym zagro\u017ceniem dla k\u0105pi\u0105cych si\u0119 w pobliskich potokach. Najrozs\u0105dniej traktowa\u0107 j\u0105 jako element krajobrazu, nie k\u0105pielisko <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"523\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number-1024x523.jpg\" alt=\"Okaz ska\u0142y z brunatnymi, sze\u015bciennymi pseudomorfozami goethytu po kryszta\u0142ach pirytu\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-992203\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number-1024x523.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number-300x153.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number-768x392.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number-1536x784.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/goethite-pseudomorphous-after-pyrite-geodil-number.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zwietrza\u0142y piryt zamienia si\u0119 w goethyt, zachowuj\u0105c kszta\u0142t dawnych kryszta\u0142\u00f3w. Fot. Darla Sondrol, <a href=\"http:\/\/creativecommons.org\/publicdomain\/zero\/1.0\/deed.en\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Goethite_pseudomorphous_after_pyrite_(GeoDIL_number_-_146).jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-2\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<h2 id=\"kamieniolomy\">Kamienio\u0142omy, kt\u00f3re zosta\u0142y jeziorkami<\/h2>\n\n<p>Eksploatacja ryolitu prowadzona by\u0142a g\u0142\u00f3wnie na prze\u0142omie XIX i XX wieku, z przerwami a\u017c po wiek dwudziesty. Kamie\u0144 szed\u0142 lokalnie: na drogi, podbudowy, murarstwo. Po zako\u0144czeniu wydobycia wyrobiska przesta\u0142y by\u0107 odwadniane, woda zaj\u0119\u0142a niecki i tak powsta\u0142y jeziorka <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po tamtych czasach s\u0105 te\u017c ha\u0142dy i sztolnie rozrzucone po stokach. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zabezpieczono, cz\u0119\u015b\u0107 pozostaje w stanie surowym. To typowy krajobraz pog\u00f3rniczy Rudaw, taki sam jak wok\u00f3\u0142 Miedzianki czy Kowar, tyle \u017ce tutaj zapisany w barwie wody <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a><a href=\"#ref-7\">[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow-1024x768.jpg\" alt=\"B\u0142\u0119kitne Jeziorko o nasyconej turkusowej barwie w niecce dawnego wyrobiska, wok\u00f3\u0142 las brzozowy\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-992202\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/blekitne-jeziorko-wyrobisko-po-kopalni-pirytow.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">B\u0142\u0119kitne Jeziorko wype\u0142nia wod\u0105 wyrobisko po eksploatacji pirytu. Fot. Edward Knapczyk, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/deed.en\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 3.0 pl<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:B%C5%82%C4%99kitne_Jeziorko_-_Wyrobisko_po_kopalni_piryt%C3%B3w.JPG\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-3\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<h2 id=\"okolica\">Siarczki \u017celaza w okolicy<\/h2>\n\n<p>Wie\u015bciszowice nie s\u0105 odosobnione. Rudawy Janowickie i G\u00f3ry Kaczawskie to kraj starych z\u0142o\u017ce siarczkowych, o czym przypomina tabela 1. Dla kolekcjonera amatora zamyka si\u0119 w niej ca\u0142a hierarchia ostro\u017cno\u015bci: od czystego pirytu po siarczki z arsenem i minera\u0142y uranu <a href=\"#ref-7\">[7]<\/a><a href=\"#ref-8\">[8]<\/a>.<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><div class=\"wp-table-scroll\"><table>\n<caption>Tabela 1. Wybrane stanowiska siarczk\u00f3w \u017celaza w Rudawach Janowickich i G\u00f3rach Kaczawskich; poziomy potwierdzenia B\u2013C wg danych regionalnych<\/caption>\n<thead>\n<tr><th>Stanowisko<\/th><th>Co wyst\u0119puje<\/th><th>Poziom<\/th><th>Uwagi<\/th><\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr><td>Wie\u015bciszowice<\/td><td>piryt, markasyt, pirotyn w \u0142upkach<\/td><td>B<\/td><td>historia eksploatacji \u0142upk\u00f3w pirytono\u015bnych; jeziorka <a href=\"#ref-2\">[2]<\/a><\/td><\/tr>\n<tr><td>Miedzianka<\/td><td>piryt i rudy miedzi<\/td><td>B<\/td><td>teren pog\u00f3rniczy <a href=\"#ref-7\">[7]<\/a><\/td><\/tr>\n<tr><td>Ciechanowice<\/td><td>siarczki polimetaliczne<\/td><td>B<\/td><td>sk\u0142ad wymaga r\u00f3\u017cnicowania <a href=\"#ref-7\">[7]<\/a><\/td><\/tr>\n<tr><td>Kowary<\/td><td>piryt, rudy polimetaliczne<\/td><td>C<\/td><td>minera\u0142y uranu; teren pog\u00f3rniczy <a href=\"#ref-8\">[8]<\/a><\/td><\/tr>\n<tr><td>Czarn\u00f3w<\/td><td>piryt, arsenopiryt, chalkopiryt<\/td><td>C<\/td><td>domieszki arsenowe, ryzyko dla kolekcjoner\u00f3w <a href=\"#ref-8\">[8]<\/a><\/td><\/tr>\n<tr><td>Radzimowice<\/td><td>piryt, arsenopiryt, chalkopiryt<\/td><td>B<\/td><td>z\u0142o\u017ce z\u0142ota z arsenem; szczeg\u00f3\u0142y w osobnym tek\u015bcie <a href=\"#ref-4\">[4]<\/a><\/td><\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div><\/figure>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01-1024x768.jpg\" alt=\"Skupisko z\u0142ocistych, metalicznie b\u0142yszcz\u0105cych kryszta\u0142\u00f3w pirytu o pokroju sze\u015bciennym\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-992204\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/pyrit-01.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Piryt, siarczek \u017celaza, da\u0142 nazw\u0119 miejscowej kopalni w Wie\u015bciszowicach. Fot. Uoaei1, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 4.0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Pyrit_01.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-4\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<h2 id=\"prawo\">Co wolno zebra\u0107<\/h2>\n\n<p>W\u0142asno\u015b\u0107 g\u00f3rnicza nale\u017cy w Polsce do Skarbu Pa\u0144stwa, a z\u0142o\u017ca kopalin, w tym siarczk\u00f3w metali, mo\u017cna poszukiwa\u0107 i wydobywa\u0107 tylko z koncesj\u0105 <a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>. Dla amatora praktyczne znaczenie maj\u0105 trzy regu\u0142y.<\/p>\n\n<p>Pierwsza: lu\u017any okruch znaleziony na powierzchni, na przyk\u0142ad porzucony przy \u015bcie\u017cce od\u0142amek \u0142upku z pirytem, nie jest w rozumieniu ustawy wydobyciem z\u0142o\u017ca. Druga: teren, po kt\u00f3rym chodzimy, ma w\u0142a\u015bciciela i to on decyduje o zbieraniu czegokolwiek. Trzecia: w parkach narodowych i rezerwatach zbieranie minera\u0142\u00f3w jest zakazane, a w parkach krajobrazowych decyduje zarz\u0105d parku <a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>.<\/p>\n\n<p>Najprostsza i najbezpieczniejsza droga do legalnego okazu z Rudaw to zakup od rodzimych kolekcjoner\u00f3w albo wizyta w muzeum. Widok jeziorek i tak pozostaje g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0105 tej wycieczki <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/p>\n\n<h2 id=\"czego-nie-wiemy\">Czego nie wiemy<\/h2>\n\n<ul>\n<li>Brak opublikowanych, pe\u0142nych analiz chemicznych wody ka\u017cdego z jeziorek. Przypisanie barw do konkretnych zwi\u0105zk\u00f3w opiera si\u0119 na analogiach i pomiarach po\u015brednich <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>.<\/li>\n<li>Nie mamy kompletnej chronologii wyrobisk: ustalenie, kiedy dok\u0142adnie otwarto i zamkni\u0119to ka\u017cdy z kamienio\u0142om\u00f3w, wymaga poszukiwa\u0144 w archiwach <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/li>\n<li>Nie wiadomo, czy i jak barwa jeziorek zmienia si\u0119 w d\u0142ugich okresach. Relacje turyst\u00f3w m\u00f3wi\u0105 o zmienno\u015bci po opadach <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/li>\n<li>Udokumentowanie pirytu z Wie\u015bciszowic jako surowca do krzesania wymaga\u0142oby eksperymentu z okazami z legalnych \u017ar\u00f3de\u0142 <a href=\"#ref-5\">[5]<\/a>.<\/li>\n<li>Status formalny cz\u0119\u015bci teren\u00f3w pog\u00f3rniczych wok\u00f3\u0142 jeziorek, prywatny czy gminny, nie jest oczywisty z dost\u0119pnych dokument\u00f3w <a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h2 id=\"faq\">Najcz\u0119stsze pytania<\/h2>\n\n<details>\n<summary>Czy fioletowa woda to rt\u0119\u0107 z Kowar?<\/summary>\n<p>Nie. Rt\u0119\u0107 z kowarskich kopal\u0144 uranu to inny w\u0105tek regionu, a barwa jeziorek t\u0142umaczy si\u0119 chemi\u0105 \u017celaza i glinu w zakwaszonej wodzie. Na pe\u0142ne pomiary ka\u017cdego jeziorka czekamy <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n<details>\n<summary>Czy mo\u017cna si\u0119 w nich k\u0105pa\u0107?<\/summary>\n<p>Nie warto. Woda jest kwa\u015bna, a jej sk\u0142ad bywa zmienny. Zdecydowanie lepszym pomys\u0142em jest szlak widokowy wok\u00f3\u0142 wyrobisk <a href=\"#ref-3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n<details>\n<summary>Sk\u0105d wiadomo, \u017ce to nie jeziora naturalne?<\/summary>\n<p>Z kszta\u0142tu i historii terenu: niecki maj\u0105 zr\u0119by wyrobisk, a dokumentacja g\u00f3rnicza i mapy pokazuj\u0105 eksploatacj\u0119 ryolitu <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n<details>\n<summary>Czy wolno zabra\u0107 od\u0142amek z pirytem na pami\u0105tk\u0119?<\/summary>\n<p>Formalnie potrzebna jest zgoda w\u0142a\u015bciciela gruntu, a na terenach chronionych obowi\u0105zuje zakaz lub zgoda zarz\u0105dcy. Bez zgody zostaje fotografia <a href=\"#ref-6\">[6]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n<details>\n<summary>Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 piryt od markasytu w tych \u0142upkach?<\/summary>\n<p>Chemicznie to ten sam siarczek \u017celaza, ale inna struktura krystaliczna i inne zachowanie w zebranych okazach. Markasyt rozpada si\u0119 szybciej w wilgoci. Szczeg\u00f3\u0142y w tek\u015bcie o minera\u0142ach do krzesiwa <a href=\"#ref-5\">[5]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n<details>\n<summary>Dlaczego ryolit, nie bazalt?<\/summary>\n<p>Bo wulkanizm tego regionu w permie by\u0142 kwa\u015bny, bogaty w krzemionk\u0119. Bazalty kojarzymy z innymi rejonami Sudet\u00f3w <a href=\"#ref-1\">[1]<\/a><a href=\"#ref-2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<\/details>\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped\">\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2-1024x768.jpg\" alt=\"Purpurowe Jeziorko o rdzawobr\u0105zowej wodzie w\u015br\u00f3d zalesionych, skalistych zboczy\" data-id=\"992197\" class=\"wp-image-992197\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/kolorowe-jeziorka-purpurowe-jeziorko-2026-06-22-2.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Purpurowe Jeziorko zawdzi\u0119cza barw\u0119 zawiesinom tlenk\u00f3w i wodorotlenk\u00f3w \u017celaza. Fot. Olgierd Rudak, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 4.0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kolorowe_jeziorka_-_Purpurowe_Jeziorko_(2026-06-22)_2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-5\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020-1024x768.jpg\" alt=\"Zielony Stawek, niewielki zbiornik o zielonkawej, m\u0119tnej wodzie otoczony \u015bwierkowym lasem\" data-id=\"992198\" class=\"wp-image-992198\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zielony-stawek-2020.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zielony Stawek, najmniejsze z Kolorowych Jeziorek, latem bywa zupe\u0142nie m\u0119tny. Fot. Szydzio, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 4.0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Zielony_Stawek_2020.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-6\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko-1024x768.jpg\" alt=\"\u017b\u00f3\u0142te Jeziorko o zielonkawej wodzie i jasnych, piaszczystych brzegach na skraju lasu\" data-id=\"992199\" class=\"wp-image-992199\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/zoltejeziorko.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u017b\u00f3\u0142te Jeziorko wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych jasne, piaszczyste brzegi. Fot. Julo, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">Public domain<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:%C5%BB%C3%B3%C5%82teJeziorko.JPG\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-7\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j-1024x768.jpg\" alt=\"Rdzawe, pirytowe zbocze przy Purpurowym Jeziorku, u podstawy ska\u0142y ciemny otw\u00f3r dawnej sztolni\" data-id=\"992201\" class=\"wp-image-992201\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rudawy-janowickie-pirytowa-skala-przy-purpurowym-j.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Przy Purpurowym Jeziorku ska\u0142y do dzi\u015b zawieraj\u0105 rozsypany piryt. Fot. Wojciech Orlig\u00f3ra, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC BY-SA 4.0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rudawy_Janowickie,_pirytowa_ska%C5%82a_przy_purpurowym_jeziorku.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-8\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"640\" src=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937-1024x640.jpg\" alt=\"Okaz rudy \u017celaza z metalicznie szarym hematytem i brunatnym goethytem\" data-id=\"992205\" class=\"wp-image-992205\" srcset=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937-1024x640.jpg 1024w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937-300x188.jpg 300w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937-768x480.jpg 768w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937-1536x960.jpg 1536w, https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/hematite-and-goethite-geodil-number-937.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Hematyt i goethyt powstaj\u0105, gdy \u017celazo z siarczk\u00f3w utlenia si\u0119 na powietrzu. Fot. Twyla Baker, <a href=\"http:\/\/creativecommons.org\/publicdomain\/zero\/1.0\/deed.en\" target=\"_blank\" rel=\"noopener license\">CC0<\/a>, <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hematite_and_goethite_(GeoDIL_number_-_937).jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-rel=\"lightbox-image-9\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n<\/figure>\n\n\n<h2 id=\"zrodla\">\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n<ol>\n<li id=\"ref-1\">Parafiniuk J. (1996). Sulfate minerals and their origin in the weathering zone of the pyrite-bearing schists at Wie\u015bciszowice (Rudawy Janowickie Mts, Western Sudetes, Poland). Geological Quarterly 40. [artyku\u0142 pierwotny]<\/li>\n<li id=\"ref-2\">Dokumentacja geologiczna z\u0142o\u017ca \u0142upk\u00f3w pirytono\u015bnych Wie\u015bciszowice i arkusze mapy geologicznej PGI-PIB. [literatura geologiczna urz\u0119dowa]<\/li>\n<li id=\"ref-3\">Costa M.R. i in. (2021). Temporal fluctuations in water contamination from the abandoned pyrite mine Wie\u015bciszowice. Environmental Geochemistry and Health 43(8), 3115\u20133132. DOI: 10.1007\/s10653-021-00809-1. [artyku\u0142 pierwotny]<\/li>\n<li id=\"ref-4\">Parafiniuk J., Siuda R., Borkowski A. (2016). Sulphate and arsenate minerals as environmental indicators in the weathering zones of selected ore deposits, Western Sudetes, Poland. Acta Geologica Polonica 66(3). DOI: 10.1515\/agp-2016-0022. [artyku\u0142 pierwotny]<\/li>\n<li id=\"ref-5\">Minera\u0142y do krzesiwa: wpis serwisu Sprawy Nauki, 15.11.2026. [tekst w\u0142asny serwisu, link wewn\u0119trzny]<\/li>\n<li id=\"ref-6\">Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i g\u00f3rnicze (tekst jednolity). [akt prawny; artyku\u0142y 10 i nast.]<\/li>\n<li id=\"ref-7\">Mikulski S.Z. (2007). The late Variscan gold mineralization in the Kaczawa Mountains, Western Sudetes. Polish Geological Institute Special Papers 22, 1\u2013162. [monografia]<\/li>\n<li id=\"ref-8\">Karta stanowisk siarczkowych Rudaw Janowickich i G\u00f3r Kaczawskich: poziomy potwierdzenia B\u2013C, za danymi regionalnymi i mindat.org. [kompilacja]<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Powi\u0105zane wpisy:<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/2026\/11\/15\/mineraly-do-krzesiwa-piryt-markasyt\/\">minera\u0142y do krzesiwa<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/2026\/11\/15\/zloto-elektrum-dolny-slask\/\">z\u0142oto i elektrum Dolnego \u015al\u0105ska<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nad wsi\u0105 Wie\u015bciszowice, w Rudawach Janowickich, le\u017cy kilka dawnych wyrobisk wype\u0142nionych wod\u0105. Tury\u015bci nazywaj\u0105 je Kolorowymi Jeziorkami, bo ka\u017cde ma inn\u0105 barw\u0119: fioletow\u0105, bia\u0142\u0105, \u017c\u00f3\u0142t\u0105, a najmniejsze zmienia kolor po\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":992196,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"sn_powiazane":"","sn_powiazane_auto":"","sn_seria":"Krzesiwo, ogie\u0144 i z\u0142oto","sn_seria_wpisy":"992005,992008,992010,992012,992046,992048,992055,992101,992105,992103","footnotes":""},"categories":[715],"tags":[733,672,734,735],"class_list":["post-992105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geologia-i-gemmologia","tag-kolorowe-jeziorka","tag-piryt","tag-rudawy-janowickie","tag-ryolit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=992105"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":992206,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992105\/revisions\/992206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/992196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=992105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=992105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sprawynauki.waw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=992105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}