Wiosenne przesunięcie zegara o godzinę może na krótko zwiększać ryzyko zawału w populacji. Efekt jest niewielki w skali pojedynczej osoby, a jakość badań i wyniki różnią się między krajami.
W skrócie
- Nowsze przeglądy wskazują na około kilkuprocentowy wzrost względnego ryzyka zawału po rozpoczęciu czasu letniego.
- Nie wszystkie badania wykrywają efekt, a część różnic wynika z metod i populacji.
- Zmiana zegara może działać przez skrócenie snu i przesunięcie rytmu dobowego.
- Wzrost względny trzeba odróżniać od ryzyka bezwzględnego.
- Osoby z objawami zawału powinny natychmiast wzywać pomoc niezależnie od dnia i godziny.
Co pokazują przeglądy badań
Analizy obejmujące wiele krajów zwykle wykrywają niewielki, krótkotrwały wzrost częstości ostrych zawałów po wiosennym przejściu na czas letni. Przegląd z 2026 roku, obejmujący 157 badań nad zdrowotnymi skutkami czasu letniego, wskazuje na około 4-procentowy wzrost względnego ryzyka zawału w pierwszych tygodniach po zmianie.
Nie jest to stały wynik dla każdego kraju, płci, wieku i dnia tygodnia. Jakość badań była nierówna, a tylko część została oceniona wysoko.
Wzrost względny nie oznacza, że ryzyko rośnie o cztery punkty procentowe
Jeśli w określonej populacji ryzyko zdarzenia jest niskie, wzrost względny o kilka procent oznacza niewielką zmianę bezwzględną. Media często pomijają tę różnicę, przez co efekt brzmi groźniej, niż wynika z danych.
Na poziomie całego kraju nawet mały wzrost może jednak oznaczać dodatkowe przypadki, dlatego temat ma znaczenie dla zdrowia publicznego.
Możliwe mechanizmy
- krótszy sen po wiosennym przesunięciu zegara;
- rozbieżność między zegarem społecznym a rytmem dobowym;
- poranny wzrost ciśnienia i aktywacji układu współczulnego;
- zmiana godzin przyjmowania leków, posiłków i aktywności;
- większe obciążenie u osób już mających chorobę sercowo-naczyniową.
Badania epidemiologiczne pokazują związek czasowy. Nie dowodzą, że jeden mechanizm odpowiada za każdy przypadek.
Kto powinien szczególnie zadbać o sen
Największą ostrożność powinny zachować osoby z chorobą wieńcową, niewyrównanym nadciśnieniem, zaburzeniami snu i pracą zmianową. Nie ma jednak podstaw do samodzielnego zmieniania leków lub ich godzin bez uzgodnienia z lekarzem.
Jak łagodnie przejść przez zmianę czasu
- Przez kilka dni przesuwaj porę snu o 15-20 minut.
- Rano korzystaj z naturalnego światła.
- Wieczorem ogranicz intensywne światło, alkohol i ciężki posiłek.
- Utrzymuj zwykłą aktywność fizyczną, ale nie nadrabiaj snu kosztem bezpieczeństwa.
- Przy bezsenności trwającej dłużej skonsultuj się z lekarzem.
Objawy wymagające natychmiastowej pomocy
Ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot, nagłe osłabienie, nudności albo ból promieniujący do ramienia, pleców lub żuchwy mogą wskazywać na zawał. Należy wezwać numer alarmowy. Zmiana czasu nie jest wyjaśnieniem, które pozwala przeczekać objawy.
Pytania i odpowiedzi
Czy w poniedziałek po zmianie czasu umiera najwięcej ludzi?
Nie ma podstaw do tak szerokiego i uniwersalnego twierdzenia. Część badań obserwowała wzrost wybranych zdarzeń, ale wyniki różnią się.
Czy jesienna zmiana czasu jest bezpieczna?
Dodatkowa godzina snu może działać inaczej niż wiosenna strata godziny, lecz badania nie pokazują jednolitego obrazu dla wszystkich skutków zdrowotnych.
Czy trzeba brać dodatkowe leki?
Nie. Nie zmieniaj leczenia bez konsultacji z lekarzem.
Bibliografia i źródła
- A systematic review of epidemiological studies into daylight-saving time and health, European Journal of Epidemiology, 2026. Przegląd systematyczny.
- Daylight saving time transitions and risk of acute myocardial infarction, PubMed search. Zestaw publikacji.
- European Society of Cardiology, informacje o objawach zawału. Informacja medyczna.