Chrząszcze Buczyn Skoroszowskich. Nowy rezerwat w Dolinie Baryczy

Stan wiedzy: 4 listopada 2026 r. 2 listopada Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska we Wrocławiu podpisał zarządzenie tworzące rezerwat „Chrząszcze Buczyn Skoroszowskich” w Dolinie Baryczy. Ochroną ma zostać objęte 112,46 ha lasów, a otuliną 200,60 ha. Decyzja jest ważna nie z powodu samej powierzchni. W tutejszych bukach i rozkładającym się drewnie stwierdzono chrząszcze, których występowanie w Polsce należy do największych rzadkości entomologicznych. Obok nich żyją wyjątkowe grzyby, w tym soplówka bukowa związana z doliną Młyńskiej Strugi.

W skrócie

• Podpisanie zarządzenia nastąpiło 2 listopada 2026 r.; jego wejście w życie ma nastąpić po 14 dniach od urzędowego ogłoszenia, nie od samego podpisania.
• Nowy rezerwat zajmuje 112,46 ha, a otulina 200,60 ha. Lokalizacja: gminy Milicz i Krośnice, Nadleśnictwo Milicz.
• Rafał Ruta i Roman Królik zestawili 245 gatunków chrząszczy z całych Buczyn Skoroszowskich; 28 uznali za szczególnie cenne przyrodniczo lub naukowo. To nie pełny wykaz zwierząt dokładnie wewnątrz granic rezerwatu.
• Eledonoprius armatus, wcześniej uznawany za prawdopodobnie wymarły w Polsce, został tu odnaleziony w latach 2022–2023.
• Do potwierdzonych z szerszego kompleksu grzybów należą soplówka bukowa, siedzuń sosnowy i piaskowiec modrzak; wymienione stanowiska nie są automatycznie przypisane do nowych granic.
• Istnieją szlaki i infrastruktura turystyczna w Lasach Milickich, ale legalne poruszanie się w samym rezerwacie wymaga wyznaczenia tras przez RDOŚ.

Spis treści

1. Data, powierzchnia i status prawny
2. Gdzie leżą Buczyny Skoroszowskie?
3. Co pisał serwis Przyrodniczo.pl?
4. Chrząszcze: lista szczególnie ważnych gatunków
5. Grzyby i niezwykła Młyńska Struga
6. Drzewa i rośliny: co wiadomo, a czego nie?
7. Historia lasu i badań
8. Dlaczego mowa o lasostepie?
9. Zagrożenia i naukowe podstawy ochrony
10. Dojazd, szlaki i infrastruktura
11. Baza noclegowa
12. Pytania i odpowiedzi
13. Źródła i bibliografia

Rezerwat podpisany 2 listopada 2026 r. Co dokładnie oznacza ta data?

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu poinformowała o podpisaniu zarządzeń dotyczących dwóch obszarów: nowego rezerwatu „Chrząszcze Buczyn Skoroszowskich” i powiększenia rezerwatu „Wzgórze Joanny”. Dla pierwszego podano powierzchnię 112,46 ha i otulinę 200,60 ha. Drugiemu powiększono powierzchnię z 24,57 ha do 68,28 ha. Zarządzenia mają zacząć obowiązywać po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego. Bez sprawdzenia daty ogłoszenia nie należy utożsamiać podpisania z wejściem prawa w życie. Komunikat RDOŚ. ^[1]

W historycznym kontekście przywołuje się rezerwat „Olszyny Niezgodzkie”, powołany zarządzeniem z 19 lutego 1987 r. Sam fakt jego utworzenia potwierdzają dokumenty Lasów Państwowych. Wypowiedź, że od tej daty nie powstał żaden inny rezerwat w całej Dolinie Baryczy, należy jednak odnieść do jednoznacznie wyznaczonego zasięgu geograficznego i pełnego rejestru form ochrony; nie przyjmujemy jej bez tej kontroli za niezależnie ustalone twierdzenie. Źródło: Program ochrony przyrody Nadleśnictwa Żmigród ^[21]

Rezerwat nie obejmuje wszystkich Buczyn Skoroszowskich. Kompleks leśny opisany przez naukowców jest dużo większy; zawiera drzewostany chronione i gospodarcze. Stąd liczba 245 gatunków i część danych historycznych odnoszą się do kompleksu, nie do 112,46 ha wyznaczonych w zarządzeniu. Otulina chroni rezerwat przed wpływem otoczenia, ale nie jest to kolejny obszar rezerwatu.

W dokumentach planistycznych z wcześniejszego etapu pojawiały się mniejsze powierzchnie i robocza nazwa „Buczyny Skoroszowskie”. Od listopada 2026 r. obowiązuje nowa, oficjalnie ogłoszona nazwa i powierzchnie; starsze liczby to już tylko historia projektu. Program Ochrony Przyrody Nadleśnictwa Milicz 2026–2035. ^[3]

Gdzie leżą Buczyny Skoroszowskie?

Rezerwat znajduje się w północno-wschodniej części województwa dolnośląskiego, na terenach gmin Milicz i Krośnice, w leśnictwach Skoroszów i Dziewiętlin. Leży w obrębie Lasów Milickich, na przejściu między krajobrazem Kotliny Milickiej a morenowymi wzniesieniami Wału Trzebnickiego. Blisko znajdują się Lasowice, Dziewiętlin oraz Skoroszów, administracyjnie należący już do gminy Trzebnica. Nazwa rezerwatu pochodzi od historycznie wyodrębnianego kompleksu leśnego; nie należy mylić granic gminy Skoroszowa z granicami rezerwatu.

Mapa granic nowego rezerwatu została udostępniona jako oficjalny załącznik PDF do komunikatu RDOŚ we Wrocławiu. Wskazówki turystyczne w tym artykule dotyczą miejscowości orientacyjnych; dokładny obrys rezerwatu i otuliny należy odczytywać z mapy RDOŚ, nie z uproszczonej mapy noclegów.

Badacze wskazują m.in. wzniesienia Mrowiec (197 m n.p.m.), Ostra Góra (186 m), Wołowa Góra (181 m), Kończysta (183 m), Krępica (166 m) i Jaźwiniec (199 m). We wschodniej części płynie Młyńska Struga; mniejsze cieki biorą początek w pobliżu. Ta rzeźba terenu pozwala na sąsiedztwo suchszych stoków, rozświetlonych fragmentów lasu i wilgotnych, chłodniejszych dolin. Ruta i Królik (2025).

Co o tym miejscu pisał serwis Przyrodniczo.pl?

W artykule „Lasy Milickie” z 2 października 2021 r. opisano ten fragment jako Buczynę „Na Zakręcie”. Była to nazwa robocza autora, nawiązująca do wyraźnego łuku drogi nr 15 między Trzebnicą a Miliczem. Nie jest urzędowym synonimem rezerwatu. W tym starszym opisie autor wskazywał silne prześwietlenie buczyn, obecność młodników i nasadzeń iglastych, a także bogactwo grzybów nadrzewnych i naziemnych. ^[5]

„Przez środek przebiega Młyńska Struga, która została opisana jako osobny obszar przyrodniczy.”

Źródło cytatu: Przyrodniczo.pl, „Lasy Milickie”, 2021. To bezpośrednia wypowiedź serwisu, a nie opis autorów niniejszego artykułu. Należy przy tym pamiętać, że portal w 2021 r. opisywał teren sprzed powołania rezerwatu. Stwierdzenia o braku ochrony rezerwatowej tego fragmentu nie są już aktualną informacją prawną.

Przyrodniczo.pl osobno omawia również soplówkę bukową, łącząc jej dolnośląskie stanowiska między innymi z Lasowicami i Skoroszowem. Artykuł z 2019 r. rozpoczyna opis efektowną obserwacją: ^[6]

„Aby spotkać piękne koralowce nie trzeba wcale wybierać się do ciepłych krajów.”

Porównanie odnosi się do koralowatego wyglądu owocników, a nie do systematycznego pokrewieństwa grzyba z morskimi zwierzętami. Starsze opisy internetowe nazywają też soplówkę bukową gatunkiem ściśle chronionym. Obecnie podlega ona ochronie częściowej, co potwierdza obowiązujące rozporządzenie z 2014 r. ^[8] oraz materiały Lasów Państwowych. ^[10]

Chrząszcze Buczyn Skoroszowskich: jakie gatunki wykazano?

Podstawowym źródłem jest 36-stronicowe opracowanie Rafała Ruty i Romana Królika „Buczyny Skoroszowskie (Wał Trzebnicki) – ważne refugium chrząszczy saproksylicznych”, opublikowane w „Przeglądzie Przyrodniczym” 36(3), 2025, s. 71–106. Autorzy zestawili okazy z kolekcji historycznych, publikacje i obserwacje terenowe, zwłaszcza z lat 2022–2023. Część chrząszczy wyszukiwano bezpośrednio, część otrząsano z roślinności lub odławiano pułapkami zakładanymi przy owocnikach hub. Wynik wynosi 245 gatunków, w tym 28 o szczególnej wartości naukowej lub ochronnej. Nie jest to inwentaryzacja wszystkich bezkręgowców, a sami autorzy wskazują, że dalsze badania prawdopodobnie powiększą wykaz. ^[2]

Dlaczego nazwa rezerwatu wskazuje na chrząszcze? Chrząszcze saproksyliczne są uzależnione od martwego drewna lub innych struktur powstających podczas starzenia i obumierania drzew. Niektóre larwy rozwijają się latami w drewnie, inne wykorzystują próchno, korę czy owocniki grzybów. Dla takich gatunków nawet duży las gospodarczy może stać się nieprzyjazny, jeżeli zabraknie starych, obumierających drzew i ciągłości rozkładu drewna.

Najbardziej spektakularny przypadek to Eledonoprius armatus. W 2022 r. z próchna i martwych owocników grzybów pozyskano pięć osobników, później następne. Autorzy stwierdzili jego związek z Inonotus cuticularis i opisali lokalne stanowisko w oddziale leśnym 205. Nie należy wyciągać z tego wniosku, że chrząszcz występuje wszędzie tam, gdzie rośnie ten grzyb. Występowanie reliktowego owada zależy także od historii drzewostanu i dostępności odpowiednich mikrosiedlisk.

Grzyby: soplówka bukowa to dopiero początek

Najważniejsze obserwacje mykologiczne ze źródeł opisujących fragmenty Lasów Milickich dotyczą zarówno drewna bukowego, jak i grzybów w borach sąsiadujących z buczynami. Nie odnaleziono jednego aktualnego, opublikowanego spisu wszystkich grzybów w granicach nowego rezerwatu, dlatego poniższe dane mają oznaczony zasięg.

Jak wygląda soplówka bukowa? Owocnik przypomina rozgałęziony, biały koralowiec, którego gałązki zakończone są zwisającymi kolcami. Pojawia się na martwym drewnie i rozkłada je, uczestnicząc w obiegu składników odżywczych. W Polsce do 2014 r. podlegała ochronie ścisłej, a obecnie częściowej. W rezerwacie nie wolno zbierać żadnych dziko występujących grzybów, niezależnie od ich indywidualnego statusu ochronnego. Lasy Państwowe: Grzyby polskich lasów.

Młyńska Struga tworzy osobny układ przyrodniczy: zakola, strome brzegi, niewielkie podmycia i lokalne przewrócenia drzew zapewniają zróżnicowane stopnie rozkładu drewna. W opisie Przyrodniczo.pl wspomniano roślinność wilgotnych brzegów i mszaki, w tym wątrobowce o górskim lub borealno-górskim charakterze. Poszerzenie projektu o fragment potoku było postulatem zgłoszonym podczas konsultacji ^[4], ale bez zestawienia końcowych granic z pierwotną mapą nie można przypisać tej zmiany konkretnemu wnioskodawcy na podstawie samego tekstu mediów społecznościowych.

Rośliny, drzewa i mszaki: oddzielmy miejsca pewne od sąsiednich

W Buczynach dominuje buk zwyczajny Fagus sylvatica; badanie entomologiczne wymienia również dęby szypułkowe, sosny zwyczajne i miejscami olsze czarne. To dane o szerszym kompleksie. Przyrodniczo.pl opisuje także dwa siedliska leśne: żyzną buczynę niżową Galio odorati-Fagetum i kwaśną buczynę niżową Luzulo pilosae-Fagetum. ^[7] Ich runo może się znacząco różnić: od bogatego w rośliny zielne po skąpe, z przewagą traw, turzyc i mszaków.

Zestawienie nie daje podstaw do twierdzenia, że wszystkie storczyki, widłaki czy inne chronione rośliny wymienione w materiałach o Lasach Milickich występują wewnątrz granic rezerwatu. Takie przypisanie wymagałoby dokładnych danych geograficznych z aktualnej dokumentacji przyrodniczej. To samo dotyczy ptaków i ssaków: ogólne wykazy dla Doliny Baryczy nie są lokalną inwentaryzacją.

Ponad trzy stulecia lasu i niemal pół wieku obserwacji chrząszczy

Historia Buczyn jest starsza niż współczesna ochrona przyrody. W środku kompleksu znajdowała się niegdyś osada Gierstadt, zniszczona w czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648). Jej położenie jest dziś niepewne. Badacze analizowali mapy z XVIII i XIX wieku, archiwalne fotografie lotnicze z 1944 r. oraz numeryczny model terenu. Pozwoliło to rozpoznać dawne mielerze, czyli miejsca wypalania węgla drzewnego. W połowie XIX w. lokalne lasy odwiedzali uczestnicy spotkań śląskich leśników, a w 1926 r. w regionie nadal produkowano węgiel drzewny z buka i sosny.

Nowoczesna historia entomologii Buczyn wiąże się z Andrzejem Gruszką (1934–2009), wrocławskim lekarzem neurologiem i pasjonatem chrząszczy. Najstarszy przytoczony okaz pochodzi z 1977 r. Z kolei w 1986 r. zanotowano niezwykle rzadką kózkę Leptura aurulenta. Dane z prywatnych zbiorów, muzeum i późniejszych obserwacji terenowych zebrała praca Ruty i Królika w 2025 r. Pokazuje ona, że ocena lasu nie musi opierać się wyłącznie na jego aktualnym wyglądzie: znaczenie mają również ciągłość drzewostanu, stare okazy, drewno w różnych stopniach rozkładu i losy wcześniejszych użytkowań.

Czy Buczyny Skoroszowskie to rzeczywiście „lasostep”?

Określenie „lasostep” pojawia się w komentarzach społecznych jako obrazowe porównanie bardzo mocno rozrzedzonego drzewostanu. Nie oznacza jednak, że tutejsza roślinność została naukowo zaklasyfikowana do lasostepów, czyli mozaik lasu i zbiorowisk stepowych. W dokumentach ochronnych przedmiotem ochrony są właśnie buczyny kwaśne i żyzne oraz ich fauna.

Rozrzedzenie koron tworzy bardziej nasłonecznione pnie i drewno. Dla części owadów jest to korzystne: wzrasta temperatura kory, pojawiają się martwice, a w nich żerowiska. Ruta i Królik wskazują jednak poważny paradoks. Ten sam proces, który krótkoterminowo zwiększa liczbę dogodnych mikrosiedlisk, może prowadzić do szybkiej śmierci wielu buków i utraty bazy pokarmowej w kolejnych dekadach. Nie wystarczy więc utrzymywać otwartego, prześwietlonego lasu. Potrzebna jest ciągłość starych i młodszych pokoleń drzew, dziupli, pniaków, kłód oraz grzybów nadrzewnych.

Co powinno się chronić, a czego unikać?

W opracowaniu z 2025 r. badacze dokumentują zarówno pozytywne praktyki leśne, jak pozostawianie drzew biocenotycznych, jak i zagrożenia. Należą do nich usuwanie starych buków, wywożenie drewna zasiedlanego przez owady, fragmentowanie martwych kłód oraz stosowanie insektycydów. W pracy przywołano konkretne zabiegi w 2023 r.; jest to opis historycznej gospodarki, a nie twierdzenie o bieżącej działalności po ustanowieniu rezerwatu.

Badania europejskie pokazują, że sama ilość martwego drewna nie opisuje w pełni jego wartości. Christensen i współautorzy (2005), analizując 86 rezerwatów bukowych, wykazali znaczne zróżnicowanie zasobów martwego drewna i podkreślili znaczenie jego typów, rozmiarów oraz ciągłości. Eckelt i współautorzy (2018) wyróżnili 168 gatunków chrząszczy traktowanych jako wskaźniki pozostałości lasów o charakterze pierwotnym w Europie Środkowej. Ich wyniki pomagają wyjaśnić wagę Eledonoprius armatus, ale nie są pomiarem liczby gatunków z samego rezerwatu. Przegląd Raniusa i współautorów (2024) wskazuje także znaczenie mikroklimatu, wielkości dziupli i próchna dla bezkręgowców zależnych od starych drzew. ^{[11] [12] [13]}

Dojazd, odległości, szlaki i istniejąca infrastruktura

Najwygodniejsze punkty orientacyjne dla odwiedzających okolice to Skoroszów od strony Trzebnicy, Lasowice od strony Milicza oraz Milicz jako większa miejscowość z koleją i usługami. Z Wrocławia najprostszy ogólny kierunek samochodowy prowadzi przez Trzebnicę drogą krajową nr 15 ku Skoroszowowi i Lasowicom. Przy drodze mogą występować roboty związane z modernizacją DK15; GDDKiA zapowiadała prace na lata 2026–2027 ^[15], dlatego przed wyjazdem należy sprawdzić aktualne utrudnienia.

Odległości orientacyjne w linii prostej do miejscowości Skoroszów wynoszą około: Wrocław 35 km, Trzebnica 14 km, Milicz 14 km, Ostrów Wielkopolski 50 km, Kalisz 73 km, Opole 96 km i Poznań 113 km. To obliczenia geograficzne do centrum miejscowości, a nie przebiegi dróg ani odległości do granicy rezerwatu. Rzeczywiste trasy samochodowe są dłuższe.

Przez okoliczne Lasy Milickie opisano zielony szlak prowadzący przez Milicz, Wzgórze Joanny, Lasowice, okolice Młyńskiej Strugi i Skoroszów. ^[14] Czerwony Szlak Zamkowy biegnie innymi fragmentami Lasów Milickich, a ścieżka „Postolin–Wzgórze Joanny” ma 16 przystanków. Przyrodniczo.pl podaje także istnienie leśnych miejsc odpoczynku, parkingów przy drogach i tablic dydaktycznych w szerokim kompleksie. Nie oznacza to jednak potwierdzenia parkingu, tablicy ani dopuszczonego szlaku w granicach nowego rezerwatu.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody ^[9] w rezerwatach ruch pieszy i rowerowy jest co do zasady zabroniony poza trasami formalnie wyznaczonymi przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Sam znak PTTK na mapie nie zastępuje aktu udostępnienia. Nie wolno też zbierać grzybów, roślin, owadów ani martwego drewna. Przed wejściem do rezerwatu należy sprawdzić aktualny wykaz udostępnionych tras RDOŚ Wrocław i oznakowanie w terenie. Spacer w sąsiednich lasach również musi uwzględniać ograniczenia wynikające z pozostałych form ochrony i ewentualnych okresowych zakazów.

Transport publiczny: kolej regionalna obsługuje Milicz i Krośnice ^[17], skąd można planować dalszy dojazd lokalny. Od 5 października 2026 r. lokalne media informują o ponownym uruchomieniu autobusowego połączenia Trzebnica–Milicz przez Czeszów i Skoroszów, z trzema kursami w każdym kierunku. Ze względu na relacjonowane niejasności dotyczące przesiadek i zmienność rozkładów należy sprawdzić konkretny kurs u przewoźnika. ^[16] Sam autobus do Skoroszowa nie dowodzi dostępności piechotą dowolnej części rezerwatu.

Gdzie przenocować w pobliżu?

Najpraktyczniejszą bazą wypadową jest Milicz lub okoliczne miejscowości z zapleczem usługowym. Przykładowe obiekty z potwierdzonymi adresami i opisami: Pensjonat „U Buni” w Miłochowicach 26A, agroturystyka „Pod Jesionami” w Wąbnicach 26, „Noclegi nad stawami” przy ul. 3 Maja 29 w Sławoszowicach. Ostatni obiekt oferuje też wypożyczalnię kajaków i rowerów, a według danych lokalnego katalogu znajduje się około 0,9 km od stacji PKP Milicz. Warto również sprawdzić pokoje „Przy Lesie” we Wszewilkach. Ceny i dostępność wymagają sprawdzenia na wybrany termin; nie zostały potwierdzone w wyszukiwaniu rezerwacyjnym. ^{[18] [19] [20]}

Link do oferty gospodarstwa „Przy Lesie”: przy-lesie.com/oferta. Wybierając obiekt, trzeba zweryfikować możliwość przyjazdu poza sezonem, miejsce parkingowe, dopuszczalne godziny zameldowania i warunki korzystania z roweru.

Pytania i odpowiedzi

Bibliografia i najważniejsze materiały do dalszej lektury

1. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu. „Buczyny i chrząszcze pod większą ochroną…”, komunikat o zarządzeniu z 2 listopada 2026 r. Źródło.
2. Ruta R., Królik R. 2025. „Buczyny Skoroszowskie (Wał Trzebnicki) – ważne refugium chrząszczy saproksylicznych”. Przegląd Przyrodniczy 36(3): 71–106. Pełny PDF.
3. Program ochrony przyrody Nadleśnictwa Milicz 2026–2035, rozdział o projektowanych rezerwatach. Dokument.
4. RDOŚ Wrocław. Konsultacje projektów dolnośląskich rezerwatów i raporty z uwag. Dokumentacja.
5. Przyrodniczo.pl. „Lasy Milickie”, 2.10.2021. Artykuł.
6. Przyrodniczo.pl. „Soplówka bukowa”, 11.11.2019. Artykuł.
7. Przyrodniczo.pl. „Żyzne buczyny”, 6.02.2018. Artykuł.
8. Minister Środowiska. Rozporządzenie z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408. Akt obowiązujący.
9. Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 15. Tekst aktu (wersja ujednolicona z 2024 r.).
10. Lasy Państwowe. Grzyby polskich lasów, opis Hericium coralloides. Publikacja.
11. Christensen M. i in. 2005. „Dead wood in European beech (Fagus sylvatica) forest reserves”. Forest Ecology and Management 210: 267–282. DOI.
12. Eckelt A. i in. 2018. „Primeval forest relict beetles of Central Europe: a set of 168 umbrella species…”. Journal of Insect Conservation 22: 15–28. DOI.
13. Ranius T. i in. 2024. „Habitat requirements of deadwood-dependent invertebrates that occupy tree hollows”. Biological Reviews. DOI.
14. Centrum Edukacyjno-Turystyczne Stawy Milickie. „Szlak zielony – rezerwatów przyrody”. Opis szlaku.
15. GDDKiA Wrocław. „Złożyliśmy wniosek o ZRID na rozbudowę DK15 na odcinku Trzebnica – Skoroszów”, 1.08.2024. Komunikat.
16. Nowa Gazeta. „Autobus do Milicza wrócił. Ale czy wybrano najlepsze rozwiązanie?”, 6.10.2026. Aktualne połączenie lokalne.
17. Koleje Dolnośląskie. Rozkład jazdy stacji Milicz. Informacje przewoźnika.
18. Nadleśnictwo Milicz. „Ochrona przyrody”. Strona z aktualnym programem ochrony przyrody i dokumentami planistycznymi. Źródło
19. Polska Akademia Nauk, Władysław Wojewoda. „Checklist of Polish Larger Basidiomycetes” (2003): nazwy i występowanie m.in. Inonotus cuticularis. Źródło
20. Dolnośląska Kraina Rowerowa. „Agroturystyka Pod Jesionami” – wykaz zaplecza dla rowerzystów. Źródło
21. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu. „Program ochrony przyrody dla Nadleśnictwa Żmigród”, część dotycząca utworzenia Olszyn Niezgodzkich w 1987 r. Dokument